Zondagmiddag, 15.00 uur , Bolivia, La Paz, El Alto. Yolanda la Amorosa, maakt zich op voor een middag vol kleerscheuren. Ze gaat straks op de vuist met een van haar meest geduchte tegenstanders, Carmen Rosa. Wie denkt dat het er zacht aan toe zal gaan heeft het mis. Er zal geschopt worden, aan vlechten getrokken worden en niet zelden verlaten zowel winnaar als verliezer het stadium met een bebloed gezicht en onder de blauwe plekken. Yolanda is opgetogen. Ze zal haar mooiste sjaal dragen om te paraderen voor haar publiek. Over een paar uur verandert ‘la amorosa’ (de liefhebbende) zoals ze zelf zegt in een ‘una fiera’ (een wild dier). Beide dames zullen het publiek laten zien waartoe een Cholita in staat is.

 

Cholita’s en hun kleding

Wat ooit een scheldwoord was voor Boliviaanse en Peruaanse plattelandsvrouwen van inheemse afkomst, is anno nu een titel die met trots gedragen wordt. Je herkent Cholita’s aan hun wijde, gelaagde rokken met daaronder petticoats, kleurrijke sjaals, lange vlechten en bolhoeden. Dit is een klederdracht die nog stamt uit de tijd van de Spaanse overheersing. Ondanks de onderdrukking, adopteerden de Cholita’s deze kledingstijl en maakten ze hier langzamerhand hun handelsmerk van. Vandaag de dag representeert de kleding vooral de trots op hun indiaanse afkomst, is het een manier van artistieke expressie en daarnaast ook een statussymbool. De kleding wordt namelijk zorgvuldig uitgekozen en een gehele cholita-outfit is erg duur (soms zelfs meer dan 2500 euro). En dat terwijl de meeste Cholita’s in La Paz het absoluut niet breed hebben. Voor een nieuwe outfit sparen ze dus jaren.

 

Trotse Cholita
Cholita in La Paz.

 

Afkomst

De Cholita’s uit La Paz zijn voornamelijk vrouwen met Aymara-roots die oorspronkelijk van het platteland komen. De Aymara zijn een inheems volk dat tijdens de Spaanse overheersing van het laagland overleefde in de hooglanden van de Andes. Hun taal, het Aymara, is een van de officiële talen van Bolivia. Vele boerenfamilies zijn in de afgelopen decennia naar de stad getrokken op zoek naar een beter leven. Hier werden ze niet altijd met open armen ontvangen. Zo werden ze geweerd uit restaurants en taxi’s en zelfs geweigerd in de chiquere delen van La Paz. De discriminatie en vooroordelen zijn diepgeworteld en spelen ook vandaag de dag nog steeds een rol. Als vrouwen in een traditionele en zeer katholieke samenleving delven zij nog extra het onderspit. Dat is voor de Cholita’s overigens geen reden om zich anders te gaan kleden. Zij weigeren hun afkomst of vrouwelijkheid te verhullen om beter behandeld te worden.

Het lijkt erop dat deze groep vrouwen langzaamaan meer gewaardeerd wordt en dat zij een grotere rol gaan spelen in het professionele leven. Waar de Cholita’s eerder slechts gezien werden in dienstverlenende taken, zijn ze – met dank aan het onderwijs en een nieuwe politieke koers – nu steeds meer actief als journalisten, binnen banken en binnen de advocatuur. Het zijn doorbijters die meer en meer respect genieten. Volgens de Cholita’s in La Paz heeft hun ‘sterke imago’ ook te maken met hun verworven bekendheid door het worstelen.

 

La Paz vanuit eitje
La Paz en de omringende bergen vanuit de kabelbaan.

 

In de ring

Hoewel de klederdracht al eeuwen teruggaat, is het worstelen een relatief nieuw verschijnsel. Juan Mamani Condori is een trotse Paçeno (inwoner van La Paz) en organisator van worstelshows. Zo’n 15 jaar geleden lukte het hem steeds minder goed om de tribunes met toeschouwers te vullen. Hij moest iets bijzonders verzinnen om de aandacht van de inwoners te trekken en besloot daarom om een aantal cholitagevechten te organiseren. Dit bleek een hit en de publiciteitsstunt stond aan de wieg van iets dat zou uitgroeien tot een nieuwe traditie. Het publiek was direct verkocht en vond het geweldig dat deze luchadores (worstelaarsters) met hun grote rokken en petticoats zoveel snelheid, kracht en onverschrokkenheid lieten zien. Tegenwoordig trekken de gevechten ook veel toeristen en het fenomeen heeft zich ook naar andere delen van het land verspreid.

Rolmodel

Als je de vrouwen op straat ziet lopen, zou je niet denken dat ze worstelaars zijn. Ze hebben grote rokken, lange vlechten, blozende ronde gezichten en soms twee of drie kinderen aan de hand. Het is verrassend dat juist deze vrouwen rake klappen uitdelen in een arena vol schreeuwende toeschouwers en dat maakt ze extra heroïsch. Hoewel ze er een zakcentje mee verdienen, is dat voor de meesten van hen niet de reden dat ze elke week de ring betreden. De luchadores zeggen een rolmodel te willen zijn voor komende generaties door te laten zien dat kracht, vrouwelijkheid, traditie en onafhankelijkheid goed samen kunnen gaan. Daarnaast is het worstelen een fijne uitlaatklep voor het seksisme en de discriminatie die ze dagelijks meemaken.

 

vlechten cholita
De lange vlechten van een Cholita.

 

Showtime

Het is inmiddels bijna 18.00 in La Paz. Yolanda kijkt nog een laatste keer in de spiegel. Over een paar minuten betreedt ze de ring. Ze is erop gebrand haar tegenstandster Carmen Rosa uit te schakelen en haar publiek te laten zien dat zij de beste is. Dat zal geen sinecure zijn. Carmen Rosa is een taaie en maakt onderdeel uit van ‘las rudas’. Worstelaars van dit type staan bekend om hun hardhandige aanpak en gaan recht op hun doel af. Nadat de strijd tussen de dames losbarst krijgt Carmen Rosa al snel de overhand. Na een korte worsteling duwt ze Yolanda de ring uit en gooit een tinnen blik op haar hoofd. Dit blijkt de genadeklap. Yolanda zit onder het bloed, Carmen neemt haar in de houdgreep en nadat de arbiter tot drie heeft geteld is het definitief: Yolanda bleek niet bestand tegen de klappen en technieken van Carmen Rosa en verliest. Later vertelt Yolanda dat ze ondanks de blauwe plekken en verwondingen, geen spijt heeft van dit gevecht. Voor haar is het alleen maar een teken dat ze nóg vaker en harder moet trainen. En dat zal ze ook doen. Op zondag staat ze weer met frisse moed in de ring. Ze moet en zal winnen.

 


Meer zien? Bekijk dan deze documentaire, The Fighting cholitas van Mariam Jobrani: