Arthur Rimbaud, bijna het tegenovergestelde van vrolijkheid, trekt nog steeds veel goedgeluimde toeristen naar de Franse Ardennen waar hij geboren is. Waarom zou je je vakantie willen besteden aan de misère van een poëtische puber?

Arthur Rimbaud
Arthur Rimbaud (Charleville-Mézières, 1854 – Marseille, 1891)

Schoorvoetend uitgenodigd

Het heeft iets vreemds. De natuur van de Ardennen dwingt een onvergelijkelijke rust af en de dorpjes en steden zijn oprecht gezellig. Toch is dit de streek waar de 15-jarige Arthur Rimbaud doodongelukkig, verveeld en ongeduldig was. Hij vluchtte tot twee keer toe naar Parijs met het idee om nooit meer terug te komen. De burgemeester van zijn geboortestad Charleville-Mèzières, Boris Ravignon, benadrukt desalniettemin dat de stad altijd een thuisbasis zou blijven voor Rimbaud. Hoe hard zijn woorden nou waren of niet. Hoewel Rimbaud zelf niets liever wilde dan de Ardennen verlaten, is hij nu samen met zijn partner (in crime) Paul Verlaine een van de grootste trekpleisters van de streek. Toeristen worden uitgenodigd een speciale autoroute te volgen en beide heren hebben een aan hen gewijd museum.

Isolatie

In Roche, het dorpje waar Rimbauds moeder een boerderij bezat, begint een wandelroute die zo uitgestippeld is dat de wandelaar in de gemoedstoestand van de dichter komt. Hij wandelde grote stukken in deze omgeving terwijl hij Une Saison en Enfer (1873) schrijft. Deze prozabundel schreef hij na een heftige periode met Paul Verlaine, de dichter die hem in 1871 naar Parijs liet komen en introduceerde aan de literaire elite van die tijd. De twee poëten waardeerden meer aan elkaar dan enkel hun talent en begonnen een hartstochtelijke relatie. Na periodes vol liefde, ruzie en absint in verschillende Europese steden, eindigden de twee in Brussel. Verlaine raakte daar zo gefrustreerd door Rimbaud dat hij een pistool pakte en op de jongen schoot.

Verlaine, door Bazille
Paul Verlaine (Metz, 1844 – Parijs 1896)

Het is niet zo moeilijk voor te stellen dat Rimbaud de rust opzocht in zijn ouderlijke regio. Een groter verschil met Parijs, Londen en Brussel is haast niet voorstelbaar. De zachtjes deinende struiken en ritselende bladeren herinnerden Rimbaud aan de sensualiteit die de natuur subtiel in zich draagt. In het gedicht Sensation (in Une Saison en Enfer) heeft hij het bijvoorbeeld over de wind die zijn naakte hoofd in bad doet. Ook keert hij hier op de velden terug naar de eenzaamheid waar hij altijd al zo vertrouwd mee was. Tijdens de wandeling kom je geen levende ziel tegen en die eenzaamheid wordt versterkt door een verlaten spoorlijn die je moet oversteken om daarna weer op een onbereikbare horizon af te stappen. Als je ook nog het geluk hebt om tijdens deze wandeltocht zowel verstikkende hitte als angstaanjagende onweersbuien mee te maken, is de stap je een gedoodverfde opvolger van Rimbaud te wanen niet zo groot.  De stilte die hier overheerst, heeft een verlammend effect, zelfs voor moderne toeristen. Al ben je waarschijnlijk nooit de enige rimbaldien (zo noemen fans van de dichter zichzelf) die de tocht aflegt, tijdens de meeste activiteiten op het platteland ben je in je eentje. Het zal met de uitgestrektheid van deze streek te maken hebben.

 

Als je ook nog het geluk hebt om tijdens deze wandeltocht zowel verstikkende hitte als angstaanjagende onweersbuien mee te maken, is de stap je een gedoodverfde opvolger van Rimbaud te wanen niet zo groot.

 

Gekte

Rimbaud is geboren in Charleville-Mézières en het is dan ook niet verrassend dat deze kleine stad bijna tot in den treure gebruikt maakt van haar bekendste bewoner. De lokale kapper heet ‘Hair com (sic.) Rimbaud’ (Haar als Rimbaud) en de kledingwinkel verkoopt T-shirts met zijn gelaat alsof het een rockster betreft. Dat is eigenlijk niet zo vreemd als je bedenkt dat Rimbaud een grote inspiratiebron was voor Patti Smith en dat zij onlangs de boerderij van Rimbaud’s moeder in Roche heeft gekocht. In een interview met The Independent in 2007 vertelt de zangeres dat zij ervan overtuigd is dat als Rimbaud nu had geleefd, hij op de Olympus van de rockmuziek had geleefd samen met Jimi Hendrix, Jim Morrison en Bob Dylan. Ook vergelijkt ze hem met Kurt Cobain, die hetzelfde schisma in zich draagt om begrepen te willen worden terwijl hij zijn publiek veracht.

musée Arthur Rimbaud
Het musée Arthur Rimbaud, in Charleville-Mézières

In het officiële Rimbaud museum, gevestigd in een oude watermolen aan de Maas, wordt de bezoeker op twee verschillende manieren uitgenodigd in het leven van Rimbaud. Er is veel aandacht voor de feiten die zijn leven op zichzelf al interessant maakten; het ontwaken van zijn schrijfobsessie rond zijn 15e, zijn ontmoetingen met docenten, vrienden en natuurlijk Paul Verlaine, de felle ruzies met die laatste en zijn uiteindelijke afzwering van de literatuur op zijn 21e om daarna de wereld over te reizen als handelaar.

Het meest slaagt het museum in deze psychologische zoektocht als zij minder nadruk leggen op de feiten. Rimbauds voorliefde voor zolders wordt gespiegeld op de zolder van het pand, waar combinaties van geluid en licht de hersenen voorprogrammeren op dromen, gektes en fobieën. Vooral het ouderlijk huis aan de overkant van het museum zet dit bewonderenswaardig door. De letterlijkheid wordt hier compleet losgelaten in dit van top tot teen gestripte huis. De doorleefde kamers bieden onderdak aan verschillende hedendaagse kunstenaars die op abstracte wijze de getroubleerdheid en complexiteit van Rimbaud zo goed als tastbaar maken. Je tijdsbesef neemt af terwijl je de stad door ziet gaan door de vertekenende ramen.

Literaire pelgrimstochten

Wat zou Rimbaud vinden van de pelgrimstochten naar zijn geboortestreek vinden? Hij neemt weliswaar onverschillig afstand van de poëzie als hij begin twintig is, maar onder vrienden stond hij ook bekend als een arrogant jongetje dat leefde op aandacht. Verlaine laat Une saison en enfer nog uitbrengen als Rimbaud nog in leven is maar over het algemeen wordt aangenomen dat hij dat nooit geweten heeft. Bovenal was de dichter zelf een fervent reiziger die alles van de lokale traditie, bevolking én helden wilde weten. Toch voelt het een beetje alsof Rimbaud oogrollend (of schaterlachend) achter je aanloopt tijdens je bezoek.

Desondanks zullen zowel devoten als reizigers die minder met Rimbaud hebben – eerlijk is eerlijk; zijn oeuvre is nogal intimiderend – zich niet vervelen in het Ardennen. Juist omdat in deze streek op verschillende manieren zijn getob wordt blootgelegd, kan iedereen die ooit puber is geweest zich verplaatsen in de jongen.

geboortehuis Rimbaud
Herinneringsplaat bij het geboortehuis van Arthur Rimbaud

 


Tips:

Le Moulin de la Chut

Visvijver in Juniville waar Paul Verlaine leraar is geweest. Deze oude boerderij heeft meren om in te vissen en een fijn terras om koffie te drinken. Het is wel een beetje vreemd dat vrouwen veel minder hoeven te betalen dan mannen om te vissen.

Rue de la chut, 08130 Juniville, http://www.lemoulindelachut.fr

Le temps des Cérises

Uiterst rommelig antiquair boekhandeltje met twee mannen op leeftijd die voornamelijk wijn drinken en kaas eten. Hebben ondanks of dankzij die hobby heel goede tips.

3 Rue d’Aubilly, 08000 Charleville-Mézières

Het washokje in Roche

Rimbaud zat hier vaak, tegenover de boerderij waar Rimbaud Une saison en enfer schreef. Je ziet de dichter zitten; mokkend ‘hoi’ mompelend tegen zijn dorpsgenoten.

Gemeentecamping van Charleville-Mézières

Met plekken aan de waterkant in een bos en een loopbrug naar het centrum van de stad een ideale uitvalsbasis.

139 Rue des Pâquis, 08000 Charleville-Mézières, 

Mee in de tent:

Une saison en enfer natuurlijk