Er was eens een Nederlands gezin (moeder, vader, twee zoons) dat strandde aan de westkust van Schotland. ‘Als je heel onhandig bent lukt dat.’ Het klinkt misschien leuk en avontuurlijk, ‘maar zonder baan of contacten voelde het behoorlijk precair.’ Gelukkig was daar een vacature als huishoudster in een kasteel. Moeder Josephine Rombouts kreeg de baan en er ging een verloren gewaande wereld voor haar open. Daarover heeft ze nu een boek geschreven, Cliffrock Castle. Werken op een kasteel in Schotland. Een vermakelijk boek over het wel en wee van het gezin, het dorp en het kasteel.

 

schotland

 

In korte, columnachtige hoofdstukken vertelt Rombouts over haar leven in de Schotse Hooglanden, waar het altijd regent en waait en koud is. En waar je op die zeldzame warme, windstille zomeravond binnen moet blijven omdat je anders wordt opgegeten door de midges, prikgrage minimuggen. De kleine dorpsgemeenschap is voor een groot deel afhankelijk van de rijke, Engelse eigenaren van het kasteel. Veel van de huizen staan op hun landgoed (ook de cottage van Josephine en haar gezin), veel dorpsbewoners werken voor hen en de middenstand houdt het hoofd boven water dankzij hun grote diners. De welgestelde familie is er overigens maar af en toe: in de zomer, met kerst en nog een keer of twee tussendoor. De rest van het jaar wonen ze in Londen.

Eenmaal aan het werk als huishoudster ontdekt Josephine al snel dat de standenverschillen die ze kende uit Pride and Prejudice en Downton Abbey allerminst zo tot het verleden behoren als zij dacht. Downstairs (het personeel) en upstairs (de familie) gebruiken andere ingangen en wisselen alleen de noodzakelijke woorden. Communicatie verloopt indirect, boosheid wordt niet rechtstreeks getoond, de sociale verhoudingen spelen altijd een rol. Na de eerste schok en daaropvolgende boosheid probeert Josephine het anders te benaderen – haar gezin is van haar inkomen afhankelijk. Met antropologische interesse bekijkt ze haar nieuwe werkwereld en speelt ze haar nieuwe rol. Haar boek leest als het verslag van vijf jaar veldwerk.

Om welk kasteel en om welke familie het precies gaat, houdt Rombouts bewust achter. Ze werkt er inmiddels niet meer maar wil de familie niet afvallen. Het boek is niet bedoeld als afrekening. Cliffrock Castle, met zijn Main Staircase, Flower Room, Strong Room, Round Room, Green Room, Gun Room, enzovoort enzovoort, is dus fictief, maar het beschrevene niet. Er zijn echt ergens hertengeweien die moeten worden afgestoft, zilvergoed ter waarde van een ton dat moet worden gepoetst en badkamers waar je met gemak met vier mensen in kunt ronddansen. Waarschijnlijk zelfs op meer plekken dan je denkt: Schotland telt honderden privékastelen en 90% van het land is in privébezit.

 

schaap schotland

 

Het gaat in het boek niet alleen om het kasteel. Ook de gemeenschap – met kleine school, kleine winkel annex postkantoor, grote en kleine huizen – krijgt aandacht. Het is wat je je voorstelt bij zo’n Schots dorp: deuren gaan niet op slot, boodschappen doen kan op de pof, mensen zijn behulpzaam en er zijn ruzies waarvan niemand meer weet hoe die zijn begonnen. Niet heel verrassend, wel vermakelijk. Het zijn deze stukjes die je doen verlangen naar Schotland te trekken – voor een lange of korte periode – om te kunnen deelnemen aan het knusse dorpsleven, met feestjes rondom grote kampvuren en kerstliedjes zingen in de sneeuw.

Het fijne aan reisboeken is dat je van alles mee kunt maken zonder daadwerkelijk huis en haard te hoeven verlaten. Cliffrock Castle is misschien geen echt reisboek maar de insteek, de verwonderende blik en de uitkomst zijn vergelijkbaar. Met dank aan het boek ben je dus even inwoner van het dorp, geniet je van meters sneeuw en kun je je verbazen over gekke Britse gewoonten. Je hoeft dan weer niet te lijden onder motorpech in de bergen terwijl het vriest, of bang te zijn voor een social solecism, een grote sociale fout. Je hoeft niet dag in dag uit te poetsen en, niet onbelangrijk, je kunt lekker je thee zonder melk blijven drinken.

Josephine Rombouts, Cliffrock Castle. Werken op een kasteel in Schotland, Querido 2018.

Een interview met de auteur lees je hier.

 

 


Cliffrock Castle is een fictieve naam en dus niet te bezoeken. Gelukkig zijn er honderden kastelen in Schotland en zijn sommige wel toegankelijk voor publiek. Wij tippen er een paar:

Dunvegan Castle. Een veertiende-eeuws kasteel op het Isle of Skye, gelegen aan een meer. Het kasteel is sinds de bouw de zetel van de MacLeod-clan. Van begin april tot half oktober opengesteld voor publiek.

 

Stirling Castle. Groot kasteel op een rots, dat van de 12e tot de 16e eeuw de residentie van de Schotse koningen was. Nu niet meer bewoond, maar wel het hele jaar door te bezoeken.

 

Dunnottar Castle. Een ruïne op een spectaculaire plek: een landtong in zee. In de 4e eeuw was deze landtong al bebouwd en tijdens de Engelse Burgeroorlog was het een belangrijke Schotse vesting. Later is het nog gebruikt als gevangenis, maar vanaf de 18e eeuw raakte het in verval. Het hele jaar geopend.

 

Urquhart Castle. Tot ruïne vervallen kasteel, ooit een van de grootste kastelen van Schotland. Gelegen aan Loch Ness en dus een prachtige locatie om het beroemde monster te spotten. Het hele jaar geopend.

 

Eilean Donan Castle. Een 13e-eeuws kasteel op een eiland. Sinds begin 20e eeuw met het vasteland verbonden door een loopbrug. Veel gebruikt als filmlocatie, en het hele jaar door te bezoeken.

 


Wil je niet alleen een kasteel bezoeken, maar er ook slapen? Kijk dan eens naar Barcaldine Castle, Glengorm Castle, Mansfield Castle of Inverlochy Castle Hotel!