Aqui nasceu Portugal vertelt de stadsmuur van Guimarães, Noord-Portugal. Hier werd Portugal geboren. Een rechthoekig land, omgeven door zee en door Spanjaarden kwam rond 1110 ter wereld, in de vorm van Afonso Henriques. Een eigenzinnige jonge graaf die koste wat het kost zelfstandig wilde zijn. Hij gruwde van de bemoeienis van zijn moeder. Hij weigerde naar de buren te luisteren. En die nieuwe bewoners in het zuiden? Daar was hij klaar mee.

De geboorte vond plaats in de zomer van 1110, of misschien een paar jaar eerder, of een paar jaar later. Het was in Guimarães, of wellicht in Viseu, of, wie zal het zeggen, in Coimbra. Het was in ieder geval een jongetje. Een gezond jongetje. Het vijfde kind van zijn adellijke ouders en de eerste zoon die tot de volwassen leeftijd bleef leven.

kasteel guimaraes halfbewolkt
De muren van dit kasteel, het Castelo de Guimarães, staan nog overeind en je hebt er een mooi uitzicht over de stad. Het is waarschijnlijk het geboortekasteel van Afonso Henriques. Vlakbij vind je ook de oude kapel waar hij gedoopt zou zijn, de Igreja de São Miguel do Castelo.

Gelukkige moeder van het jongetje was Teresa van León, een dochter van de koning van Castilië, Spanje. Gelukkige vader was Hendrik van Bourgondië, jongste zoon van de hertog en daarom titelloos. Als dank voor zijn militaire hulp gaf de Spaanse koning hem de hand van zijn onwettige maar geliefde dochter Teresa. Haar bruidsschat was het graafschap Portucale, dat van Noord-Portugal tot ongeveer Lissabon liep. Vanuit het kille kasteel met dikke muren, weinig ramen en een hoge toren heersten Hendrik en Teresa over hun cadeau. En als de nieuwgeborene wat ouder was, zou hij hetzelfde moeten doen.

Vader Hendrik stierf niet lang na de geboorte van Afonso. Naast verdriet en vaderloosheid leverde hem dat de titel op van graaf, met bijbehorend graafschap. Moeder Teresa nam de zaken voor hem waar, zodat de jonge Afonso kon blijven spelen: rondjes rennen om het kasteel, van de heuvel roetsjen, konijnen pesten. Zand eten en zijn moeder laten schrikken, beweren dat Spanje eigenlijk niets over het graafschap te zeggen had.

De kathedraal is nog steeds te zien in het centrum van de stad Braga (50 km boven Porto). Het begon als een Romaans bouwwerk, maar tegenwoordig zijn er veel verschillende bouwstijlen in te herkennen, als gevolg van latere verbouwingen. In de koningskapel van de kathedraal zijn de tombes van Hendrik van Bourgondië en Teresa van Léon te zien, de ouders van Afonso Henriques.

Onder invloed van de aartsbisschop van Braga raakte Afonso steeds meer in de ban van het idee van eigen zeggenschap. De aartsbisschop was nog niet zo lang in functie: het was vader Hendrik die van Braga een aartsbisdom had laten maken en een kathedraal had laten bouwen. Een stukje noordelijker was een ander bisdom en daar waren recentelijk overblijfselen van Sint-Jacob ontdekt: Santiago de Compostella. Braga vreesde, begrijpelijkerwijs, grote concurrentie, zeker als de twee bisdommen in één land verenigd waren. De jonge Afonso was gevoelig voor het onafhankelijkheidsbetoog en kwam in opstand, tegen zijn moeder, tegen zijn koninklijke Spaanse familieleden. Toen hij een jaar of 12 was, werd hij moeder Teresa te brutaal en te gevaarlijk. Ze verbande Afonso uit zijn eigen graafschap, samen met diens leermeester de aartsbisschop van Braga.

In ballingschap bereikte Afonso de volwassen leeftijd van toen, 14 jaar. Hij sloeg zichzelf tot ridder en het kwam tot een strijd met zijn moeder waarbij elke puberale botsing tussen ouder en kind verbleekt: een grote, gewapende slag in Guimarães, de batalha de São Mamede (1128). Zoon won. Moeder werd verbannen naar een klooster.

Zijn moeder eenmaal de baas, richtte Afonso zijn vizier op de Moren in het zuiden. Bij Ourique, Zuid-Portugal, vond de grootste slag plaats, de batalha de Ourique (1139). Hoewel ze in de minderheid waren, wonnen de Portugezen. Hun zelfvertrouwen groeide en Afonso verklaarde het land onafhankelijk. Zichzelf riep hij uit tot koning van het nieuwe land. Eerst kwam de erkenning van de Spaanse koning – zijn neef – daarna van het Vaticaan. Het Portugal dat al in 1110 in Guimarães geboren zou zijn, had eindelijk echt vorm gekregen. En toen Afonso Henriques stierf, in 1185, bleef het land in leven.

 


 

Ga je binnenkort naar Guimarães? Wij geven tips!

 

Om de erkenning van Portugal voor elkaar te krijgen, dong Afonso Henriques naar de gunsten van het Vaticaan. Zo liet hij bijvoorbeeld het klooster van Alcobaça bouwen, het eerste gotische bouwwerk van Portugal. Het is nu UNESCO-werelderfgoed.