Als je je ogen dichtdoet en denkt aan het mooiste landschap dat je ooit hebt gezien, hoe ziet dat er dan uit? Zie je ruige bergen met sneeuw, of juist lieflijke groene heuvels? Het antwoord op die vraag zegt misschien meer over je persoonlijkheid dan je in eerste instantie zal vermoeden. 

Een kort onderzoek in mijn omgeving leverde veel verschillende landschappen op. Een gletsjer in de vroege ochtend. Een tropisch regenwoud. Grote stadsparken, omdat je dan in de natuur bent maar in de verte ook gebouwen ziet. Bergen met blauwe bergmeren. De oever van een rivier die door een dal stroomt. Alles met water, van kust tot riviermonding tot kade in een stad. Ikzelf denk ook onmiddellijk aan de zee: aan rotskusten en wandelpaden langs de rand en hier en daar een eenzaam huis. 

Yellowstone National Park, Verenigde Staten. Foto: Maureen Donkers

Er kwamen ook specifieke landschappen voorbij. De kliffen in het bos in het Zhangjiajie National Forest Park, al is de persoon in kwestie daar nog nooit geweest. Punta Gallinas in Colombia, waar de woestijn overgaat in de oceaan. Hang Múa in Vietnam. Het uitzicht vanaf de Zugspitze, de hoogste berg van Duitsland. Yellowstone National Park in de Verenigde Staten. Het dorre groen van Zuid-Portugal. En ‘mijn eigen tuin’, aldus de minst reislustige maar misschien wel meest tevreden ondervraagde.  

Opvallend was het enthousiasme waarmee mijn vraag werd beantwoord. De meesten hadden snel een antwoord paraat en wilden daar graag uitgebreid over vertellen. Niet zelden volgde er na die eerste spontane beschrijving nog een tweede, derde of zelfs vierde landschap. ‘Wat ik óók heel mooi vind…’ Sommige plaatsen waren ver weg, andere geruststellend dichtbij. Het groene, Hollandse koeienlandschap bijvoorbeeld – schoonheid binnen handbereik.

Uitzicht vanaf de Zugspitze, Duitsland. Foto: Pauline Boering

Ik zal de neiging onderdrukken om zonder gedegen kennis alle antwoorden te psychologiseren, maar twee dingen vallen op. Allereerst de weidsheid. Of het nu het Nederlandse platteland is of een bergkam vanuit het dal: je blik is bijna onbegrensd. En dat, zo stellen omgevingspsychologen, geeft een gevoel van vrijheid en van onbeperkte mogelijkheden. Iets waar veel mensen blijkbaar naar verlangen. Het contrasteert ook met het dagelijkse uitzicht van de meeste ondervraagden – die wonen namelijk in stedelijk gebied, waar gebouwen het zicht beperken. 

Mount Cook, Nieuw-Zeeland. Foto: Hugo van Doornum

Het tweede wat opvalt is dat sommige mensen een voorkeur voor natuurlandschappen lijken te hebben (landschappen zonder menselijk ingrijpen, ‘wilde natuur’) en andere voor cultuurlandschappen (landschappen die gedeeltelijk door mensen zijn vormgegeven). Een stadspark of tuin zijn dus cultuurlandschappen; bergen en regenwoud juist natuurlandschappen. En dat is interessant, omdat uit onderzoek van omgevingspsychologen Sander Koole en Agnes van den Berg is gebleken dat mensen met een voorliefde voor ruige, ongerepte landschappen vaak beter in staat zijn hun angsten te onderdrukken dan mensen met een voorliefde voor andersoortige landschappen.

Hang Múa, Vietnam. Foto: Thimo Ramakers

De wildernis – in dit onderzoek gedefinieerd als alle plaatsen waar de natuur zijn gang kan gaan – kan tegenstrijdige gevoelens oproepen. Aan de ene kant boezemt het angst in: de wildernis is onbeheersbaar en mogelijk levensgevaarlijk. Aan de andere kant toont het de vitaliteit van de natuur en zorgt het voor een gevoel van vrijheid: culturele of maatschappelijke beperkingen spelen hier geen rol. Leven en dood, chaos en vrijheid staan er dus naast elkaar. 

Bretagne, Frankrijk. Foto: Rebecca van Raamsdonk

De ene persoon is beter in het onderdrukken van angsten dan de andere. Die persoon zal waarschijnlijk ook beter in staat zijn de donkere kant van de wildernis te onderdrukken. Hij of zij zal hierdoor de mooie kant meer waarderen en dus ook eerder een voorkeur hebben voor natuurlandschappen. 

Zoals gezegd gaat het veel te ver om op basis van korte antwoorden conclusies te trekken over iemands persoonlijkheid. Zelfs over mezelf durf ik dat niet aan. Maar de antwoorden zijn in ieder geval inspiratie voor wie weet een volgende reis. 

Punta Gallina, Colombia. Foto: Pauline Boering

 

Wil je precies weten hoe het zit? Het artikel Lost in the wilderness lees je hier

Met dank aan iedereen die zijn / haar favoriete landschap met mij wilde delen.