In de weken voor ik naar Skopje ging, heb ik vaak moeten uitleggen waar die stad nu ook alweer lag. Ik kon dan pedant zeggen dat het de hoofdstad is van – duh – Noord-Macedonië, maar stiekem was het ook maar toeval dat ik het wist. Daar moet ik mijn moeder voor bedanken. Een van de voordelen van wonen in een klein Noord-Brabants dorp is namelijk het hebben van een groot huis (een nadeel is natuurlijk de totale verveling). Mijn moeder besloot een paar jaar geleden een gedeelte van haar huis te verhuren op Airbnb. Al snel klopte Ana, een jonge vrouw uit Skopje, aan en woonde ze ruim een jaar bij mijn moeder in Nederland. Zij raakten bevriend en zochten elkaar na dat jaar nog regelmatig op. Dit keer mocht ik ook mee.

Ana haalt ons op van het vliegveld in Skopje. De rit naar de binnenstad duurt  20 minuten, maar dat is lang genoeg voor Ana om ons voor te bereiden op wat zij de ‘Balkan Experience’ noemt. Als advocaat komt zij namelijk vaker dan haar lief is in contact met de Macedonische paradox: aan de ene kant de bureaucratie en ambitie van de regering, en aan de andere kant de bourgondische en (naar Ana’s zeggen) passiviteit van de bevolking. Ze vertelt over het rookverbod in openbare gebouwen: ‘Natuurlijk stopte er niemand met roken. Er zitten al zoveel vieze stoffen in de lucht en dat blijft allemaal hangen omdat Skopje in een vallei ligt. In plaats van problemen oplossen zeggen ze hier: “Nou, daar drinken we op!”’

Het Macedonië plein met het standbeeld van Alexander de Grote

Ana rijdt een garage in en terwijl de begane grond helemaal leeg is, mag niemand daar parkeren. Een steile en krappe spiraal leidt ons misschien wel tien verdiepingen omhoog. Ana ergert zich mateloos. Dat ze niet op de eerste verdieping mag parkeren, komt door ‘die mensen’. Een benaming die ze vaker zal gebruiken, maar we komen er tijdens het weekend niet achter wie dat nu precies zijn. In het trappenhuis hoeven we maar twee trappen af om op de begane grond te komen. Het voelt alsof we in Zweinstein zijn, want dit klopt niet met de weg die we zojuist naar boven reden.

We gaan lunchen in het restaurant van vrienden van Ana. Onze tafel wordt volgezet met lokale lekkernijen: kazen, quiches en ajvar (een saus van paprika en aubergine). Het is heerlijk, en ik begin me steeds meer af te vragen waarom Ana niet positiever is over het land. Ondertussen schuift haar echtgenoot Filip aan, waar mijn moeder al over vertelde dat hij graag college geeft over de geschiedenis van Noord-Macedonië. ‘Uiteraard vertel ik jullie over het land,’ begint hij, ‘maar dan bestellen we wel eerst nog wat te drinken. Dit gaat namelijk wel even duren. Het begon 500 jaar voor Christus…’  

Het postkantoor door Kenzo Tange

Alexander de Grote, zijn vader Philppus, de Ottomanen, Joegoslavië, Turkije en de EU passeren allemaal de revue, maar dat zal ik jullie besparen. Wil je het allemaal weten, dan zou ik even hier kijken. De belangrijkste boodschap: Noord-Macedonië heeft vele machthebbers en dus net zoveel identiteiten gehad. Ze gingen van orthodox-christelijk naar communistisch en weer terug naar orthodox. Door de afschaffing van het communisme en de privatisering hebben veel mensen onterecht land en eigendommen geclaimd en zijn daar exorbitant rijk mee geworden. Misschien zijn dat ‘die mensen’ waar Ana het over had?

Toevallig las ik afgelopen zomer Grand Hotel Europa van Ilja Leonard Pfeijffer. Als je dit boek ook gelezen hebt, ken je het relaas van de schrijver over Skopje. Hij noemt het een verzonnen stad en daar zal Ana het waarschijnlijk met hem over eens zijn. Noord-Macedonië bestaat officieel namelijk pas vanaf 1991, toen Joegoslavië uit elkaar viel. Het land is ondanks de wens om toe te treden tot de EU nog altijd ‘kandidaat-lidstaat’ en omdat er in Griekenland een provincie is die ook Macedonië heet, moet het land zich sinds 12 februari 2019 Noord-Macedonië noemen. Gecombineerd met de eeuwenlange identiteitscrisis waar Filip het al over had, leverde dat een ambitieus plan op om Skopje op de kaart te zetten als Europese bestemming. Dat zal ik even uitleggen.

De oude bazaar

In 1963 wordt Skopje getroffen door een aardbeving die ongeveer 80 procent van de stad vernielt en waardoor 200.000 mensen plotsklaps dakloos zijn. Er wordt snel herbouwd, zonder veel rekening te houden met esthetiek. In 2010 wordt het project Skopje 2014 aangekondigd, om de stad een nieuw elan te geven. De oude gebouwen worden neergehaald en zullen plaats maken voor 137 gloednieuwe gebouwen en monumenten. De beoogde bouwstijl kan het best gekenmerkt worden als Parijs op steroïden. Bouwwerken zoals het Archeologisch Museum en het hoofdkantoor van de grootste politieke partij zijn gedecoreerd met pilaren, beelden en bladgoud. Alles is van marmer en de afmetingen zijn gigantisch. Het is geen wonder dat Pfeiffer het in zijn boek een ‘nationalistisch Disneyland’ noemt. Het prijskaartje liegt er ook niet om, want dit project heeft tussen de 80 en 500 miljoen euro gekost. Geld dat volgens Ana beter gebruikt zou kunnen worden voor het creëren van banen, want alle jonge mensen met een opleiding vertrekken naar Duitsland, Nederland of Zwitserland.

Een project waar Ana meer over te spreken is, is het stadsplan van de Japanse architect Kenzo Tange. Hij staat bekend als een van de grootste modernistische architecten en doneert na de aardbeving een ontwerp voor de nieuwe binnenstad. Zijn gebouwen zijn gemaakt van beton, onderhoudsvriendelijk en laag bij de grond om bestand te zijn tegen aardbevingen. Je moet wel van de stijl houden. Sommige mensen zijn gek op de brutalistische gebouwen, die aan UFO’s of bunkers doen denken, maar Tange’s stijl heeft ook veel connotaties met het communisme. Het oude postkantoor is zijn magnus opus voor de stad, maar wordt tegenwoordig wel overschaduwd door het kitscherige geweld van de binnenstad. Waar Ana en Ilja Leonard Pfeijffer zich afzetten tegen deze toeters en bellen, benader ik het zelf liever met de luchtigheid van Filip. Hij zou de inverstering ook wel beter besteed zien, maar ziet ook de humor in van het megalomane project: ‘Er wordt in ieder geval wel weer over Skopje gepraat.’


Zien en doen in Skopje

Dneven Prestoj

De naam van dit restaurant betekent ‘dagelijks verblijf’. Ik zou graag elke dag komen voor het lokale eten, maar ik denk dat mijn aderen zouden dichtslibben. Later op de avond komt de huisband serenades geven aan tafel. Dat is minder intimiderend als je genoeg Macedonische wijn op hebt.

Ulica Gjorgji Peshkov 5.

Millenium Cross

Pak de kabelbaan naar de top van de Vodno-berg. Daar staat het Millenium Cross, dat je vanuit heel de stad ziet. Vanaf de top zie je ook de mooie bergen en bossen die net buiten de stad liggen.

De oude bazaar

Ga van het Macedonië Plein (met het gigantische standbeeld van Alexander de Grote) via een stenen brug naar de oude bazaar. Hier heeft de modernistische bouwwoede nog bijna niets veranderd  en er zijn leuke dingen te koop.